Cuadro comparativo das normativas actuais

CUADRO COMPARATIVO DAS NORMATIVAS ACTUAIS

Ainda que se poderia matizar bastante, pode-se considerar na actualidade a existéncia de duas correntes xenéricas á hora de conceber globalmente a estandardización do galego:
  1. isolacionista, que considera galego e portugués línguas independentes, apesar de teren sido unha mesma na época medieval.
  2. Reintegracionista, que considera o galego-portugues, antigamente e na actualidade, como un único idioma que apresenta as variantes dialectais principais de galego, portugués, brasileiro, etc.
Ambas as tendéncias están basicamente formuladas en tres tipos diferentes de normativas, ao lado de posicións flutuantes (nos conceitos teóricos e na norma asumida) ou non formuladas claramente (por exemplo a chamada norma foneticista), e ao lado de posicións ou formulacións de menor implantación social (por exemplo, a normativa que defende o reintegracionismo total: a mesma ortografia que o portugués e praticamente a coincidéncia total nos outros aspectos):
  1. Dentro da corrente isolacionista: normativa oficial (elaborada polo Instituto da Língua Galega e a Real Academia Galega), con ortografia española adaptada en poucos pontos ás peculiaridades do galego.
  2. Dentro da corrente reintegracionista:
      3. normativa de mínimos ortográficos (elaborada pola Comisión de Lingüística da Xunta Pre-Autonómica), que segue o uso das letras basicamente comun ao español e que adoptamos neste texto.
      normativa de máximos ortográficos (elaborada pola Comissom Lingüística da Associaçom Galega da Língua), que segue o uso das letras basicamente comun á tradición galego portuguesa antiga e ao portugués moderno.
No resto dos casos (ortográficos, morfolóxicos e léxicos), os dous tipos de normativas reintegracionistas (máximos e mínimos) coinciden no fundamental. As maiores diverxéncias están (salvando o uso das letras) entre as duas normativas reintegracionistas por un lado (que favorecen a recuperación de formas tradicionais lexítimas perdidas no galego falado actual e as escollas comuns ou próximas do portugués moderno) e a normativa isolacionista oficial por outro (que favorece a tendéncia á separación do portugués nas escollas españolizadas, as de maior uso no ámbito galego por sistema, as hiperdialectalizantes ou simplesmente vulgarizantes que se achan nas falas actuais do galego).
Facemos aqui unha exposición esquemática das diferenzas existentes entre os tres tipos de normativas, comezando pola descrición da normativa reintegracionista de máximos ortográficos naqueles pontos en que se afasta da normativa reintegracionista de mínimos.

Normativa reintegracionista de máximos ortográficos

  1. Uso das letras reintegrado:
    1. lh, nh e mh (correspondendo-se de maneira sistemática cos fonemas //,// e // , respectivamente) e -m final de palabra:
      • batalha, molhar, telhado, relha, Baralhobre, Sevilha, etc.
      • Ienha, ninho, rebanho, vinho, vizinho; Minho, etc.
      • umha(s), algumha(s) e nengumha(s).
      • algum, com, comum, falarám, fim, leom, etc.
    2. Uso de j, g (+ e,i) e x co mesmo valor fónico // en casos como:
      • caixa, peixe, trouxem, etc.
      • gente, geografia, religiom, etc.
      • hoje, jota, jantar, etc.
    3. Distribuizón dos usos de b e v conforme á tradición medieval e o portugués moderno:
      • -vel: amável, crível, possível, etc.
      • -va : andávades, cantavas, levava, etc.
      • -vr : Fevreiro, lavrar, livre, livro, palavra.
      • outras: árvore, avô, avondo, carvalho, carvom, cavalo, dever, erva, escrever, fava, haver, polvo, prova, raiva, etc.
    4. Uso de ç (+ a, o, u) e de c (+ e, i) ao lado de z (+ a, e, i, o, u) co mesmo valor fónico, /s/ ou /q/, en casos como:
      • -çom: condiçom, liçom, saudaçom, etc.; condicionado, licionar, etc.
      • outros: cabeça, paço, troço, etc.; nobreza, prazo, rezar, etc.; cabeceira, paceiro, cereija, etc.; /uzir, rezei. vozes, etc.
    5. Uso do q como letra (correspondendo se con /k/), alén de dígrafo (quen): quadro, quaresma, freqüente, etc.
    6. Uso do  -ss-  intervocálico co mesmo valor fónico, /s/, que o s intervocálico: classe, conhecesse, essa, passo, ressoar, etc.; casar, caso, lousa, etc.
  2. Casos especiais de acentuación:
    1. Uso obrigatório de dous tipos de acento diferente, ademais do agudo (') que indica vogal tónica (irmá, caído, saúdas) ou tónica média aberta (café, só):
      • circunflexo ( ^ ), que indica vogal tónica média fechada (portanto, sobre e ou o): avô, corunhês, côvado, dês, fôrom, você, etc.
      • Grave (` ), que indica contracción átona (da preposición a e os identificadores femininos a, as): à, às.
    2. Acentuación dos monosílabos tónicos acabados en  a,  e,  o, seguidos ou non de -s: fé, lê(s), má(s), mês, pé(s), pê(s), pó(s), só(s), etc.
    3. Palabras acabadas en  om, con acento se son graves e sen el, cando agudas: actuaçom, comparaçom, leom, limom, etc.; cláxom, fôrom, mícrom, sentírom, etc.
    4. Acentuación diacrítica de ditongos con vogal tónica média aberta: asteróide, chapéu, dóis, faróis, heróico, jóia, ovóide, papéis, paranóico, etc.
  3. Léxico e gramática
    1. Uso exclusivo de  -çom,  -som (salvo ocasiom),  -tom,  -xom: adiçom, afeiçom, cançom, ediçom, etc.; admissom, confissom, ilusom, etc.; combustom, digestom, questom, etc.; conexom, flexom, reflexom, etc.
    2. Uso claramente preferente de:
      • -eio, -eia: alheio, alheia, cheio, cheia, freio, leio, leia, leias, etc.
      • -ao: chao, irmao, mao, sao, vao, verao, etc.
      • qua-  e gua- : qual, qualquer, quando, quantidade, quanto, quarto(s), quase, quatro, quatrocentos, etc.; aguardar, gualdrapa, guardar.
      •  -ui(t)- : cuitelo, enxuito, luita, muito (mui), ruivo, truita.
      • conxugación de verbos en  -oer: doo, doa, doas, doa, doamos, doades, doan.
A normativa reintegracionista de mínimos ortográficos que, como indicábamos, é a que se segue neste libro, apresentamo-la, a partir de aqui, en coluna e de maneira esquemática, contrapondo-a á normativa isolacionista (oficial) naqueles pontos en que non coinciden. En último termo, a coluna da esquerda non só representa, na case totalidade dos casos, a normativa reintegracionista de mínimos, senón tamén a de máximos, xa que, en oposición á normativa isolacionista (oficial), salvo nos pontos anteriormente indicados, as duas normativas reintegracionistas (de máximos e de mínimos) coinciden.
REINTEGRACIONISTA DE MINIMOS ISOLACIONISTA (OFICIAL)
ORTOGRAFIA
1.- Alfabeto e uso das letras
a) Dígrafos (non letras): 

ch, ll
a) Letras (non dígrafos): 

ch, ll 
b) Nome das letras:

 gue ou xe (g), agá (h), uvé (v), xis (x), zeta (z); ce agá (ch, nome de dígrafo), ele duplo (ll, nome de dígrafo), ce-cedillado (ç, variante gráfica de c), xota (j), ca ou capa (k), uvé duplo (w).
b) Nome das letras:

 gue (g), hache (h), cu (que), uve (v), xe (x), ceta (z); che (ch, nome de letra), elle (ll, nome de letra), cedilla (ç, nome da letra identificado co sinal do c), iota (j), ka (k), uve dobre (w).
c) Uso das letras:
  • b / v, basicamente a grafia latina ou española, salvo en: escaravello, governo, povo, carvallo / carballo, erva / herba; abutre, avelá, boda, trovador (entre outras non problemáticas) . 
c) Uso das letras:
  • b / v, basicamente a grafia latina ou española, mesmo en: escarabello, goberno, pobo, carballo, herba; avoitre, abelá, voda, trobador.
Coinciden nas duas normativas (na grafia, non necesariamente nas formas que son as de mínimos), entre outras: -bel (amábel, críbel, posíbel, etc.), -ba- (cantaba, andábades, etc.), -br- (Febreiro, labrar, libre, libro, palabra); avogado, avó, beira, bolboreta, mobilidade, trevo, varanda, várcea, varrer, vasoira, vermello, verniz, verza, vulto; Cristovo, Estevo; abondo, árbore, cabalo, carbón, deber, escreber, faba, haber, polbo, proba, raiba, etc.
  • h- (inicial), segue normalmente a ortografia latina, mais: erva / herba. 
  • h- (inicial), segue normalmente a ortografia latina mesmo en: herba.
Coinciden as duas normativas no resto dos casos: achar, inchar, irmán, oco, ombro, orfo, oso, ovo; harmonia, harpa, Henrique.
  • -h- (interior), elimina-se sempre: alcool, aderir, exausto, veículo, etc. 
  • -h -(interior), mantén-se a grafia etimolóxica: alcohol, adherir, exhausto, vehículo, etc. 
Coincide nas duas normativas: aí (advérbio de lugar).
2.- Acentuación
a) Regras:
  •  esdrúxulas: série, ténue, lírio, estátua, etc. 
  • vogal + i, u, tónicos (- ou + -s): caído, saúdo, egóísta, etc.; raiz, sair, ainda, etc. (habia, collias, actua: entran no ponto seguinte). 
  • graves e agudas acabadas en -i, -u (- ou + consoante): aqui, asi, tabu(s), etc.; táxi(s), vírus, etc. 
a) Regras:
  • graves: serie, tenue, lirio, estatua, etc. 
  • Hiatos con i, u, tónicos: caído, saúdo, egóísta, etc.; raíz, saír, aínda, etc.; había, collías, actúan, etc. 
  • graves e agudas acabadas en vogal (- ou + n, s, ns): aquí, así, tabú(s), etc.; taxi(s), virus, etc. 
b) Acentos diacríticos:
  •  Incluen-se: dé e má(s). 
  • Non se incluen (ou non son obrigatórios): fora, que a(s) / que o(s) (comparativas), cumpre ("é preciso"), ao(s), ven e ves (de vir). 
b) Acentos diacríticos:
  •  Non se incluen: dea e mala(s).
  • Incluen-se como obrigatórios: fóra (advérbio), cá(s) / có(s) (comparativas), cómpre ("é preciso "), ó(s), vén e vés (de vir). 
3.- Trazo de unión ou hifen
a) Usa-se co pronome persoal:

 Vai buscá-la; Traio-vos unha cousa; Non no-lo dixo.
a) Non se usa co pronome persoal:

 Vai buscala; Tráiovos unha cousa; Non nolo dixo.
b) Non se usa co artigo:

 Vai buscar a mesa; Traio-vos a mesa.
b) Usa-se coas "segundas formas" do artigo despois de verbo ou pronome persoal:

 Vai busca-la mesa; Tráiovo-la mesa.
4.- Trema ou diérese
Non se utiliza en: traíamos, traíades; saíamos, saíades; dóíamos, doíades, etc. Utiliza-se en: traïamos, traïades; saïamos, saïades; doïamos, doïades, etc.

Coinciden as duas normativas en gü: lingüista, averigüe, etc. 
5.- Sinais de interrogación e exclamación
Prescinde-se normalmente do inicial: 
Que che dixo?  Era boa! 		 Ao princípio e ao final: 
¿Que che dixo? ¡Era boa!
6.- Contraccións
a) Formas non contractas: ao(s), que a(s) / que o(s) (comparativas) .  a) Formas contractas: ó(s), cá(s) / có(s) (comparativas). 
b) Optativas: de un / dun; con un / cun; de algun / dalgun; en algun / nalgun; de aqui / daqui, de aí / daí, de onde / donde; de outro / doutro, etc.  b) Obrigatórias e non contractas: dun; cun; dalgun; nalgun; doutro; de aqui, de aí, de onde, etc. 
7.- Aglutinacións
a) Formas aglutinadas: acarón, amodo, aonde, apenas, apesar (de); contodo; debalde, decerto, decontado, deseguida, devagar, deveras; embalde, encanto, enfin; entretanto; porcanto, portanto, porventura; sobremaneira, sobretodo; talvez. a) Formas sen aglutinar: a carón, a modo, a onde, a penas, a pesar (de); con todo; de balde, de certo, de seguida, de contado, de vagar, de veras; en balde, en canto, en fin; entre tanto; por canto, por tanto, por ventura; sobre maneira, sobre todo, tal vez.
b) Formas non aglutinadas: cada quen; en baixo, en cima, en frente, en riba; por baixo, por cima, por frente, por riba. b) Formas aglutinadas: cadaquén; embaixo, encima, enfrente, enriba (porbaixo, porcima, porfrente, porriba ?).

 
 
LEXICOLOXIA (E ORTOGRAFIA)
1.- Grupos consonánticos
a) Con r ou l:
  • dobro (e duplo / dupla), 
  • planta (plantar); flauta / frauta, flecha / frecha.
 a) Con r ou l:
  • dobre / doble.
  • pranta (prantar), frauta, fecha.
b) Iniciados por b:
  • subs-: subscreber, substáncia, substantivo substituir (e derivados).
  • subliñar, submerxir, submeter subministrar, subtil.
b) Iniciados por b:
  •  subs- / sus-: subscribir / suscribir, substancia / sustancia, substantivo / sustantivo, substituír / sustituír, (e derivados).
  • suliñar, sumerxir, someter, suministrar, sutil.
c) Iniciados por c:
  • i, u + cc (cz), ct: conduzón / condución, conduta, dicionário, vítima, etc. 
  • vocalizan a primeira consoante: afeizón, confeito, defeito, efeito, eleito, feitoria, feizón, Heitor, insurreizón, interxeizón, leitor, leitura, lizón, perfeito, perfeizón, refeizón, reitor, respeito, resurreizón, seita; doutrina.
    		•
    c) Iniciados por c:
    • i, u + cc, ct: conducción, conducta, diccionario,víctima, etc. 
    • non vocalizan: afición (?), confite (?), defecto, efecto, electo, factoría (?), facción, Héctor (?), insurrección, interxección, lector, lectura, lección, perfecto, perfección, refección (?), rector, respecto e respeto, secta; doctrina e doutrina.
    Coinciden nas duas normativas: oitavo, doutor, Outubro, suxeito, suxeitar e derivados 
    d) /ks/ (grafia x): 
    • exaxerar, exixir, oxíxeno, exexese.
    • escavar, escusar, espoliar, espraiar, esquisito, estender, estranxeiro, estrano, isento.
    d) /ks/ (grafia x): 
    • esaxerar, esixir, osíxeno, esexese.
    • excavar, excu.sar, expoliar, expraiar, exquisito, extender, extranxeiro, extrano, exento.
    e) Iniciados por nasal:
     Reducen o grupo normalmente: aluno, imenso, perene, etc. 
    e) Iniciados por nasal:
     Non reducen o grupo: alumno, inmerso, perenne, etc. 
    f) Iniciados por p:
    •  grupos iniciais: pneumático / neumático, psicoloxia, pterodáctilo, etc. 
    • vocalizan ou perden a primeira consoante: aceitar, conceito, Conceizón, preceito; batismo, batizar.
    f) Iniciados por p
    •  grupos iniciais: pneumático / neumático, psicoloxía / sicoloxía, pterodáctilo / terodáctilo, etc. 
    • conservan o grupo: aceptar, concepto, Concepción, precepto; mais: bautismo, bautizar.
    Coinciden nas duas normativas: receita e receitar.
    g) Iniciados por s (sc latino):
    •  descer ("descender"). 
    • cena, céptico, cindir, cisón / cision, ciática, cisura (conforme ciéncia, cetro, etc.). 
    g) Iniciados por s (sc latino):
    • decer.
    • escena, escéptico, escindir, escisión, esciática, escisura (mais: ciéncia, cetro, etc.). 
    2.- Terminacións e comezos de palabras problemáticos
    a) -zo, -za e -cio, -cia: 
    Non levan i: graza; espazo; Veneza; prezo; Galiza, xustiza; novizo, servizo, xuizo; ruzo; Franza, militanza, perseveranza; ranzo; convalecenza, diferenza, Florenza, licenza, nacenza, presenza, querenza, sentenza; terzo.    		 a) -zo, -za e -cio, -cia: 
    Levan i: gracia; espacio, Venecia, precio Galicia, xusticia; novicio, servicio, xuicio; rucio; Francia, militancia, perseverancia; rancio; convalecencia, diferencia, Florencia, licencia, nacencia, presencia querencia, sentencia; tercio.
    Coinciden nas duas normativas: andazo, cansazo; avareza; cobiza; avenza, crenza, doenza, mantenza, pertenza, tenza.
    b) -zón / -ción, -són / -sión, -tón / -tión e -xón / - xión: 
    • Utilizan-se as terminacións sen i nas acabadas en -eizón, -uizón e nalgunha outra: afeizón, Conceizón, eleizón, perfeizón, etc.; atribuizón, constituizón, destituizón, distribuizón, etc.- aceitazón, adivinazón, a(d)moestazón, amoedazón, arrecadazón, bendizón, encadernazón, entoazón, maldizón, nomeazón, obrigazón, povoazón, saudazón, sinalizazón traizón, xerazón; con fisón, procisón pro fisón .
    • No resto dos casos admiten-se as duas, recomendando especialmente as terminacións sen i: adizón / adición, canzón / canción, edizón / edición, etc.; admisón / admisión, colisón / colisión, ilusón / ilusión, etc.(salvo, sempre, ocasión); combustón combustión, dixestón / dixestión, questón / questión, etc.; conexón / conexión, flexón / flexión, reflexón / reflexión, etc . 
    b) -ción, -sión, -tión e -xión: 
    Sempre manteñen o i: 
        afición (?), Concepción, elección, perfección, etc.; atribución, constitución, destitución, distribución, etc.; acepta­ción, adivinación, amoestación, amoedación, recadación, bendición, encadernación, entoación, maldición, nomeación, obrigación, poboación, saudación, sinalización, traición, xeración; con fesión, procesión, profesión; adición, canción, edición, combustión, dixestión, cuestión, conexión, flexión, reflexión, etc. 
    c) -imento (nos deverbais da segunda):

     convencimento, nacimento, padecimento, etc. 
    c) -emento (nos deverbais da segunda):

     convencemento, nacemento, padecemento, etc. 
    d) -bel: 

    amábel, estábel, móbel, probábel, etc . 
    d) -ble (claramente preferida a -bel):

     amable, estable, moble, probable, etc. 
    e) -eu e -eo / -eio; -ea / -eia e -e: 
    • apoxeu, ateu, ceu, europeu, breu, museu, reu, veu, etc. 
    • alleo / alleio, cheo / cheio, feio, freo / freio, receo / receio, etc. ateia, idea / ideia, etc. 
    e) -eo; -ea: 
    • apoxeo, ateo, ceo, europeo, hebreo, museo, reo, veo, etc. 
    • alleo, cheo, feo, freo, receo, etc.; atea, idea, etc. 
    Coincide nas duas normativa: xudeu.
    • chaminé, libré, maré, polé, ralé, re; Guine.
    • cheminea, librea, marea, polea, ralea, rea; Guinea.
    f) -o e -oa: 
    • só, somente
    • avó / avoa, filló / filloa, mó / moa, etc.
    f) -oa: 
    • soa, soamente.
    • avoa, filloa, moa, etc.
    g) -o e -u, -us, -um:  ímpeto, tribo; cacto, humo, lapso, ricto; currículo, factoto, ultimato.
    		 g) -o e -u, -us, -um: ímpetu, tribu; cactus, humus, lapsus, rictus; currículum, factótum, ultimátum.
    Coinciden nas duas normativas: espírito, referendo, memorando.
    h) -an/-ao:
    • chan/chao, irmán/irmao, man/mao, etc
    • órgao, sótao, zángao
    		 h) -an e -o (ou -ano):
    • chan, irmán, man, etc.
    • orgo (e órgano), soto, zángano.
    i) -a (feminino):
    alemá, capitá, catalá, charlatá, rufiá, folgazá, etc    		 i) -ana (feminino):
    alemana, capitana, catalana, charlatana, rufiana, folgazana, etc.
    l) -oa (feminino):
    ladroa (e ladra), leoa, patroa, campeoa, etc.    		 l) -ona / -oa (feminino):
    ladrona/ladroa (e ladra), leona/leoa, patrona/patroa, campeona, etc.
    m) -e e -en:
    • abdome, certame, crime, ditame, volume, etc.
    • aterraxe/aterraxen, selvaxe/selvaxen, etc; orixe/orixen, ferruxe/ferruxen, lanuxe/lanuxen, etc; marxe/marxen, virxe/virxen, etc
    • alumen, himen, numen, rumen, semen; gluten, liquen (e líquene), polen, xoven. 
    		 m) -e:
    • abdome, certame, crime, ditame, volume, etc.
    • aterraxe, selvaxe, etc; orixe, ferruxe, lanuxe, etc; marxe, virxe, etc
    • alume, hime, nume, rume, seme; glute, lique, pole, xove. 
    n) -o, -one:
    • asíndeto, colo, hipérbato, etc.
    • canon / cánone, ciclone, cotilédone, etc.
    		 n) -on:
    • asíndeton, colon, hipérbaton, etc.

      • canon, ciclon, cotilédon, etc.
    ñ) -dade:
    dificuldade, faculdade, puberdade.    		 ñ) -tade:
    dificultade, facultade, pubertade.
    Coinciden nas duas normativas: lealdade e liberdade.
    o) -aria:
    carnizaria, libraria, padaria, etc.    		 o) -ería:
    carnicería, librería, panadería, etc.
    p) ca- / cua-, coa-, cua- e ga- / gua-,  gua-:
    • cadrar/cuadrar ("coincidir"), cadrelo/cuadrelo, cadril/cuadril, cal/cual, calidade/cualidade, calificar/cualificar, calquer/cualquer,  cando/cuando, cantidade/cuantidade, canto/cuanto, carto(s)/cuarto(s), case/cuase, catro/cuatro, catrocentos/cuatrocentos.
    • cuadrado, cuadrar ("tornar cuadradro"), cuadro.
    • cuarentena (cuarenta, cuarentón), cuaresma, cuarta-feira.
    		 p) ca-, co-, cua- e ga- , go- / gua-:
    • cadrar, cadrelo, cadril, cal, calidade, calificar, calquera, cando,  cantidade, canto, carto(s), case, catro, catrocentos.
    • cadrado, cadrar , cadro.
    • corentena (corenta, corentón), coresma, corta-feira.
    Coinciden as duas normativas no resto dos casos: caderna, caderno, catorce; cuadratura, cuadrilátero, cualitativo, cuantificar, cuarto, cuaternário, etc.
    • coallar (e derivados).
    • agardar/aguardar, galdrapa/gualdrapa, gardar/guardar.
    • guarda, guardián, guarita; guarda-civil, guada-lama,guarda-roupa, etc
    • coallar (e derivados).
    • agardar/aguardar, galdrapa/gualdrapa, gardar/guardar.
    • guarda, guadián, guarita; guadra-civil, guada-lama,guarda-roupa, etc
    • guarecer, guarida, guarir, guarnecer, guarnir, guarnizón /guarnición.
  • callar (e derivados).
  • gardar, galdrapo, gardar.
  • garda, gardián, garita; garda civil, garda-lama,garda-roupa, etc
  • gorecer /guarecer, gorida /guarida, gorir / guarir, gornecer / guarnecer, garnir / guarnir, garnición / guarnición .
    		•
    Coinciden nas duas normativas: gadaña, gadaño, galardón, gañar, garantia, etc.; guante ("luva de ferro da armadura antiga").
    3.  Fenómenos vocálicos e consonánticos
    a) Ditongo oi(t) / ui(t) / u(t):
    • o coitelo / cuitelo, enxoito / enxuito loita / luita, moito (moi) / muito (mui), roibo / ruibo, troita / truita.
    • chuva / choiva, fruta / froita, fruto froito, luto / loito.
    a) Ditongo oi(t):
    •  o coitelo, enxoito, loita, moito (moi), roibo / nubio, troita.
    • choiva / chuvia, froita, froito.
    Coinciden nas duas normativas: coita. coitado, noite.
    b) Ditongo oi(r) e ou(r): 
    agoiro / agouro, loiro / louro, couraza.    		 b) Ditongo oi(r) e ou(r): 
    agoiro, louro, coiraza.
    Coinciden as duas normativas no resto dos casos: coiro, salmoira, vasoira, etc.; mouro, ouro, tesouro, ouro, etc.
    c) Vocalismo átono:
    • aperfeizoar, atraizoar, amaldizoar, abendizoar, asinalar/sinalar, apresentar, arrecadar, topar.
    • direito, viciño, pior, vindima, inteiro, criar, isento, inimigo; mOíño, fociño, dormir, tosir, cobrir, engolir, polir, sofrer; custar, suspeitar, subornar, submeter, suster; engazo, rebaño, etc.
    c) Vocalismo átono:
    •  perfeccionar, traicionar, maldicir, bendicir, sinalar, presentar, recadar; atopar.
    • dereito, veciño, peor, vendima, enteiro, crear, exento, enemigo; muíño, fuciño, durmir, tusir, cubrir, engulir, pulir, sufrir; costar, sospeitar, sobornar, someter, soster; engazo, rabano, etc.
    Coinciden nas duas normativas: andoriña (entre outras).
    d) Fenómenos da consoante r:
    • disfarzar, melro, pergunta, trebas, perto, apertar, etc.
    • próprio. 
    • arrastar, madrasta, padrasto, rasto, rexisto, rosto, etc. 
    d) Fenómenos da consoante r:
    • disfrazar, merla, pregunta, tebras, preto, apretar, etc. 
    • propio.
    • arrastrar, madrastra, padrastro, rastro, rexistro, rostro, etc. 

     
     
    MORFOLOXIA
    1.  O nome: plurais e femininos
    a) Plurais de alguns monosílabos: 
    • cal : cais,  tal : tais,  sal : sais,  sol : sois,  vil : vis. 
    • mil: millares (ou milleiros).
    a) Plurais dos monosílabos: 
    Sempre en les:  cales, tales, sales, soles, viles, miles, etc.
    b) Plurais de polisílabos acabados en -el,  -il átonos:

     túneis, fáceis, probábeis, etc.     		 b) Plurais de polisílabos acabados en -el, -il átonos:
    túneles, fáciles (probables, claramente preferido a probábeis), etc.
    c) Plural de bon e feminino de mau:

     bons, má.    		 c) Plural de bo e feminino de malo: bos, mala.
    2.  Pronomes persoais
    De segunda persoa:

     ti / tu, vocé / vostede.    		 De segunda persoa: 
    ti, vostede.
    3.  Pronomes posesivos
    a) Formas únicas de primeira persoa do singular:
    meu / miña (pai, tio, señor, amo / mai ou nai, tia, señora, ama).
    a) Forma átona de primeira persoa do singular:
    mi (padre, tio, señor, amo / madre tia, señora, ama)
    b) Formas non contractas: 
    cada un (o) seu, cada un (a) sua cada un (os) seus, cada un (as) suas.
    b) Formas contractas:

     cadanseu, cadansua, cadanseus, cadansuas.
    4.  Pronomes relativos
    Formas de relativo posesivos:

     cuxo, cuxa, cuxos, cuxas.
    Formas de relativo posesivos:

     (non existen)
    5.  Pronomes identificadores
    a) o, a, os, as:
     Só formas únicas (o, a, os, as):

     Coller o libro; Colles o libro; Colleu nos o libro; Todos os libros; Máis os libros; Ambos os libros; Tras os libros.
    a) o, a, os, as:
     Formas "primeiras" (o, a, os, as) e "segundas" (lo, la, los, las):

     Colle lo libro; Cólle lo libro, Colléuno-lo libro; Tódolos libros Mailos libros; Ámbolos libros; Tralos libros.
    b) Outros:

     calquer, caisquer, ambos, ambas (diferentes de entre ambos e entre ambas).
    b) Outros:

     calquera; ambos, ambas e entrambos, entrambas (cos mesmos valores e significados)
    6.  Pronomes cuantificadores
    a) Definidos: 
    vinte e un, vinte e dous, etc.; quiñentos; dobro, duplo, triplo, cuádruplo meio, meia (e médio, média).    		 a) Definidos: vinteún, vintedous, etc.;cincocentos; dobre / doble, triple / triplo, cuádruple / cuádruplo; medio, media.
    b) Indefinidos e absolutos: abondo (invariábel); nengun, nengunha, nenguns, nengunhas. b) Indefinidos e absolutos: abondo, abonda, abondos, abondas; ningún, ningunha, ningúns, ningunhas.
    7.  Verbos regulares 
    a) Son verbos da segunda: 
    arrepender, conceber, dicer, elexer, escreber, perceber, receber, remeter ("enviar"), requerer, sofrer, viver.    		 a) Son verbos da terceira: 
    arrepentir, concebir, dicir, elixir, escribir, percibir, recibir, remitir, requerir, sufrir, vivir.
    b) Son verbos da terceira: 
    cair,  trair (atrair, contrair, retrair, etc.),  -erxir(emerxir, diverxir, etc.),  -elir (compelir, expelir, repelir, etc . ),  -olir (demolir).    		 b) Son verbos normalmente da segunda:
    caer,  traer (atraer, contraer, retraer, etc.),  -erxir /  -erxer,  -elir /  -eler,  -olir /  -oler (emerxir / emerxer, expelir / expeler, demolir/demoler, etc.).
    c) Conxuga-se regular o verbo parir:
    paro; para, paras, para, paramos, parades, paran.    		 c) Conxuga-se irregular o verbo parir: 
    pairo; paira, pairas, paira, pairamos, pairades, pairan.
    d) Conxugaeión regular preferente dos verbos acabados en  -iar e  -uar: 
    copio, copias, etc.; minguo, minguas, etc.     		 d) Conxugaeión só semi regular dos aeabados en  -iar,  -uar: 
    copio, copias, etc.; minguo, minguas, etc.
    e) Formas esdrúxulas (nas tres conxugacións): 
    amábamos, amábades; amáramos, amárades; amaríamos, amaríades; amásemos, amásedes.    		 e) Formas graves (nas tres conxugacións): 
    amabamos, amabades; amaramos, amarades; amariamos, amariades; amasemos, amasedes.
    f) Morfema de segunda persoa do singular do Pretérito  -che:
    andache, bateche, partiche, etc.    		 f) Morfema de segunda persoa do singular do Pretérito  -ches:
    andaches, batiches, partiches, etc.
    g) Vogal temática e na mesma persoa da segunda conxugaeión:
    bateche, comeche, bebeche, move­che, etc.    		 g) Vogal temática i na mesma persoa da segunda conxugación:
    batiches, comiches, bebiches, moviches, ete.
    h) Morfema final  -de ou  -i para a segunda persoa do plural non negativa do Imperativo:
    andade / andai, batede / batei, partide / parti, etc .    		 h) Morfema final só -de para a segunda persoa do plural non negativa do Imperativo: 
    andade, batede, partide, etc
    8.  Verbos semi-regulares
    a) Alternáncia vocáliea tradicional na prática totalidade dos verbos da terceira con vogal radical e: pido, pedes, pede, pedimos, pedi­des, peden (e outros eomo medir, sentir, servir, ferir, prefenir, converxir, vestir, etc .).
    a) Alternáncia vocálica seguindo os esquemas do español na prática totalidade dos verbos da terceira con vogal radical e:

    pido, pides, pide, pedimos, pedides, piden (e como este: medir, prefenir, converxir, vestir, etc., salvo ferir, mentir, seguir, sentir e servir, que seguen o modelo de conxugación tradicional da esquerda).
    b) Preferíbeis sen alternáncia:
    fundir ("dar de si"), lucir, ruxir, xurdir: 
    fundo, fundes, funde, fundimos, fundides, funden.
    b) Son con alternáncia:

    fundir, lucir, ruxir, xurdir:
    fundo, fondes, fonde, fundimos, fundides, fonden.
    c) Sen alternáncia: 
    cumprir, molir, pruir, urdir, xunxir: cumpre ("é necesário"); pruis, prui, pruen; xunxes, xunxe, xunxen, etc.     		 c) Son con alternáncia: 
    cumprir, mulir, pruir, urdir, xunguir:
    cómpre; proes, proe, proen; xongues, xongue, xonguen, etc.
    d) Presentes dos acabados en -oer:
    doo / doio, doa / doia, doas / doias, doa / doia, doamos / doiamos, doades / doiades, doan / doian.    		 d) Presentes dos acabados en -oer:
    doio; doia, doias, doia, doiamos, doiades, doian.
    e) Vogal temática de verbos da segunda e terceira con raiz finda en vogal: 
    dois, doi; trais, trai; sais, sai; posuis, posui, etc.     		 e) Vogal temática de verbos da segunda e terceira con raiz finda en vogal: 
    does, doe; traes, trae; saes, sae; posues, posue, etc. 
    f) Verbos acabados en vogal + cer, vogal + cir e querer:
    praz, conduz, quer, etc. (mais: prace-o, conduce-o, quere-o, etc.).    		 f) Verbos acabados en vogal + cer, vogal + cir e querer:
    prace, conduce, quere (sempre). 
    9.  Verbos irregulares
    a) Presentes de crer e ler: 
    creo / creio, crea / creia, creas / creias, creamos / creiamos, etc.     		 a) Presentes de crer e ler:
    creo; crea, creas, crea, creamos, creades, crean
    b) Presente do Subxuntivo (e Imperativo) de dar: 
    dé, des, dé, demos, dedes, den.    		 b) Presente do Subxuntivo (e Imperativo) de dar:
    dea, deas, dea, deamos, deades, dean
    c) Presente do Subxuntivo (e Imperativo) de estar:
    estexa, estexas, estexa, estexamos, estexades, estexan.    		 c) Presente do Subxuntivo (e Imperativo) de estar:
    estea, esteas, estea, esteamos, esteades, estean.
    d) Presente e Pretérito do Indicativo de ser e ir:
    imos / vamos; foche.    		 d) Presente e Pretérito do Indicativo de ser e ir: 
    imos; fuches.
    e) Conxugación do verbo ouvir:
    ouzo; ouza, ouzas, ouza, ouzamos, ouzades, ouzan; ouves, ouve, ouvimos, ouvindo, ouvia, ouvin, ouviran, etc. 
    e) Conxugación do verbo oír: 
    oio; oia, oias, oia, oiamos, oiades, oian; oes, oe, oímos, oíndo, oía, oín, oíran, etc. 
    i) Presente do Subxuntivo e tema de Pretérito de poder:
    poda, podas, poda, podamos, podades, podan; puden, pudeche, pudo, etc.; pudera, etc.; pudese, etc.; puder, etc.    		 f) Presente do Subxuntivo e tema de Pretérito de poder: 
    poida, poidas, poida, poidamos, poidades, poidan; puiden puideche, puido, etc.; puidera, etc.; puidese, etc.; puider, etc.
    g) Conxugación do verbo pór: 
    pomos, pondes; puña, puñas, puña, púñamos, etc.;pondo; porei, porás, etc.; poria, porias, etc.    		 g) Conxugación do verbo poñer / pór:
    ponemos / pomos, poñedes / pondes; ponía / puña, poñías / puñas, poñia/puña, poñiamos/puñamos, etc.; poñendo / pondo; poñerei / porei, poñerás / porás, etc.; poñería / poría, poñerías / porías, etc.
    h) Tema de Pretérito do verbo pracer: 
    prouven, prouveche, prouvo, prouvemos, etc.; prouvera, etc.; prouvese, etc.; prouver, etc.

         		 h) Tema de Pretérito do verbo pracer: prouguen, prougueches, prougo, prouguemos, etc.; prouguera, etc.; prouguese, etc.; prouguer, etc.
    10.  Advérbios e locucións adverbiais
    a) Formas diverxentes: 
    nengures, perto, sequer, dizque; xamais, quizá, entón, ainda.
    a) Formas diverxentes: 
    ningures, preto, sequera, disque; xamais / endexamais, quizais / quizá / quizas / quizabes, entón / entonces, ainda / inda. 
    b) Locucións:
    de contínuo, a meias, ás direitas, a meados, á toa, de socate, de súbito.    		 b) Locucións: 
    de contino, a medias, a dereitas, a mediados, ás toas, de socato / de sotaque, de súpeto.
    c) Incluen se:
    aquén, alén, acima, amiúde, defronte
    c) Non se incluen.

     
    d) Non se incluen d) Incluen se:
    derriba, dediante, derredor, xalundes, endoutro día, arestora, xacando, namentres, secasí, engorde, asemade, ó chou.
    11.  Preposicións e locucións prepositivas
    a) Formas diverxentes: 
    até, sen, sob, consoante, onde, xunto; desde, perante, sobre.
    a) Formas diverxentes: 
    ata, sin, so, consonte, onda, xunta; desde / dende / des, perante / por ante, sobre / sobre de.
    b) Locucións: 
    en troca de, a respeito de / con respeito a, canto a, (a) rente de, ao son de, a poder de, por causa de.    		 b) Locucións:
    en troques de, respecto de, en canto a, a rente de / a rentes de, a son de, a poder de / a por de, por causa de / por cousa de. 
    c) Incluen se: 
    após, afora, tirante, en prol de, alén de, aquén de.     		 c) Non se incluen
    d) Non se incluen d) Incluen se:
    bardante / bardantes, sinte, deica, cas / cas de.
    12.  Conxuncións e locucións conxuntivas
    a) Formas diverxentes: 
     nen; portanto, asi e todo, desde que, ainda que, despois que, antes que, con tal que, (en) caso que, ora (ben), apesar de que.    		 a) Formas diverxentes:
    nin; por tanto / polo tanto, así e todo, / así a todo, desde que / dende que / desque, ainda que / inda que / anque, despois de que / despois que, antes de que / antes que, con tal de que / con tal que, a pesar de que / pese a que.
    b) Incluen-se:

     embora, todavia ("contodo, porén"), porén, no entanto    		 b) Non se incluen
    c) Non se incluen
    c) Incluen-se:

     emporiso, catar se, xa que logo, volta...volta, mentres tanto, deica que, sen embargo, nembargante / nembargantes.
    d) Usos e valores:
    • coma e ca só introducen un pronome persoal como segundo termo da comparación (coma ti, ca min, etc.). 
    • posto que sinónimo de ainda que, non de pois que ou xa que.
    d) Usos e valores:
    • coma e ca case sempre introducen as comparativas, salvo cando se comparan accións verbais (coma ti, ca min, coma o teu, cá miña, etc.; mais: como correr),
    • posto que sinónimo de pois que ou xa que.